FAIRWORK Belgium wordt af en toe gecontacteerd door werknemers die werken onder identiteit van iemand anders. In de meeste gevallen moeten ze hiervoor betalen en/of wordt een groot deel van hun loon afgehouden door de eigenaar van de identiteitskaart. Dit zijn complexe dossiers, want het gebruik van valse documenten is immers strafbaar.
Zo’n jaar geleden veroordeelde een rechter dan ook één van onze cliënten voor het gebruik van valse documenten. In een gelijkaardig dossier viel enkele weken geleden het vonnis, maar werd een andere aanpak gehanteerd. De identiteitsverstrekker werd in dit dossier veroordeeld en moest een schadevergoeding betalen aan de werknemer. De identiteitsverstrekker eigende zich niet alleen onterecht loon toe, maar genoot ook vijf jaar lang van een ziekte-uitkering die bedoeld was voor de werknemer die een arbeidsongeval had. Dit vonnis bevestigt dat een werknemer die het werk uitvoert geen dader is, maar een slachtoffer van een uitbuitingssysteem.
Als een werknemer als dader wordt beschouwd
De werknemer zonder wettig verblijf werkte gedurende twee jaar onder de naam van iemand anders als supermarktbediende. Hij had deze persoon leren kennen in het station van Gent, waar hij – toen hij net in België was aangekomen – sliep. Deze persoon beloofde hem te helpen en gaf zijn identiteitskaart om werk mee te zoeken. De werknemer solliciteerde hiermee bij een supermarkt en opende een bankrekening waarop het loon werd gestort. Voor het gebruik van de identiteit moest hij elke maand 300 euro betalen aan de uitlener. Na ongeveer twee jaar kreeg de werknemer wettig verblijf op basis van gezinshereniging en wilde hij zijn situatie regulariseren. Hij informeerde zijn werkgever over deze kwestie en die contacteerde de politie.
Vonnis (Rechtbank van eerste aanleg Oudenaarde, 4/11/2024)
De werknemer werd door het parket voor de correctionele rechtbank gedagvaard. De feiten zijn niet te betwisten en werden dan ook niet tegengesproken door de werknemer. Hij werd veroordeeld voor (1) valsheid in en (2) gebruik van vervalste authentieke en openbare geschriften, door particulieren of openbare officieren en ambtenaren buiten de uitoefening van hun bediening gepleegd, en gebruik ervan – namaking of vervalsing van geschriften of handtekeningen en (3) bedrieglijk gebruik van paspoorten, reisdocumenten, identiteitskaarten of als zodanig geldende bescheiden.
De werknemer vroeg een opschorting, aangezien een veroordeling mogelijk een probleem zou kunnen vormen voor de aanvraag van de Belgische nationaliteit in de toekomst, maar deze werd niet toegekend door de rechtbank. Hij werd veroordeeld tot een werkstraf van 50 uur.
Als werknemer als slachtoffer wordt beschouwd
Een werknemer zonder wettig verblijf werkte tussen 2016 en 2023 met een verblijfsdocument van iemand anders voor verschillende werkgevers. Hij leerde deze persoon via een gemeenschappelijke vriend kennen. Het loon werd op de bankrekening van de eigenaar van de identiteitskaart gestort en deze hield hiervan ongeveer één derde zelf bij. De werknemer kreeg tussen de 700 à 800 euro per maand. Bovendien werd ook al het vakantiegeld en de eindejaarspremies bijgehouden door de uitlener. Aangezien wat restte van zijn ‘loon’ zodanig laag was, is de werknemer – naast zijn eerste voltijdse tewerkstelling – een tweede job begonnen als krantenbedeler, ook onder dezelfde geleende identiteit.
In 2023 vond een controle plaats door de Vlaamse Sociale Inspectie waar de werknemer werd vastgesteld op de werkvloer. De inspectie stelde vast dat één van de werknemers niet lijkt op de foto van het verblijfsdocument dat hij voorlegt. Hij wordt meegenomen voor verhoor en wanneer hij geen antwoord kon geven op wat de naam van zijn echtgenote is, gaf hij uiteindelijk toe dat hij niet de persoon op het verblijfsdocument was. Hij was zich ervan bewust dat de uitlener misbruik van hem maakte, maar stelde dat hij geen andere keuze had om te overleven.
Tijdens het verhoor kwam ook naar boven dat de werknemer in 2018 een arbeidsongeval had, waarbij hij een deel van zijn vinger had verloren. Het ongeval werd aangegeven bij de arbeidsongevallenverzekering, maar alles werd geregeld onder naam en bankrekening van de uitlener. Dit betekent dat de uitlener vijf jaar een uitkering ontving voor het verlies van een deel van een vinger die hij nog heeft. In totaal liep dit op tot meer dan 8.000 euro. De werknemer kreeg hiervan eenmalig slechts 500 euro cash.
Vonnis (Rechtbank van eerste aanleg Gent, 17/09/2025)
Naar aanleiding van dit verhoor verwees het CAW Gent hem door naar FAIRWORK Belgium. Wij hielpen hem met het indienen van een verklaring benadeelde persoon. Na een grondig strafrechtelijk onderzoek werd de uitlener uiteindelijk gedagvaard en veroordeeld voor o.a. als tussenpersoon optreden waarbij daden worden gesteld die de buitenlandse onderdaan, de werkgever of de autoriteiten op een dwaalspoor kunnen brengen, en een vergoeding aannemen of eisen van een buitenlandse onderdaan in verband met een betrekking. Hij werd ook in samenhang veroordeeld als mededader tot valse naamdracht en bedrieglijk gebruik van paspoorten, reisdocumenten, identiteitskaarten, omdat hij met bedrieglijk opzet zijn verblijfsdocument heeft afgestaan.
De rechter benadrukte de ernst van de inbreuken en stelde dat “door het organiseren van identiteitsfraude en het helpen opmaken van een vals werknemersprofiel maakte de beklaagde een correcte controle op de naleving van de wetgeving op de tewerkstelling van buitenlandse werknemers onmogelijk. Daarnaast heeft hij voor deze illegale wijze van tewerkstelling een vergoeding aangenomen dewelke een substantieel deel besloeg van het verdiende loon en zodoende een inkomen vergaard door middel van de arbeid van een ander. De beklaagde heeft daarbij zijn ogen gesloten voor het gegeven dat (…) ondanks de door hem geleverde arbeid, op zijn eigen naam geen sociale rechten kon uitbouwen en zijn levensomstandigheden onder het maatschappelijke minimum liggen. Integendeel zelfs, de beklaagde putte sociale voordelen uit de door een ander voor hem opgebouwde rechten”
Hij werd veroordeeld tot een gevangenisstraf van 6 maanden met uitstel en een boete van 4.800 euro. De werknemer werd een schadevergoeding toegekend voor 56.158,14 euro. De toegekende schadevergoeding bestaat uit €47.563,60 teruggave gestolen loon (teruggave niet-betaald loon) en €8.594.54 teruggave arbeidsongevallen uitkering.
Analyse
Wat ons bij FAIRWORK Belgium verbaast in het eerste dossier, is dat enkel de werknemer verantwoordelijk wordt gehouden voor het misdrijf. De werknemer werd zwaar gestraft, waardoor hij 50 uur moest werken als straf voor het al onderbetaald werk dat hij heeft uitgevoerd. De persoon die de identiteit uitleende werd daarentegen niet gedagvaard, hoewel hij een financiële vergoeding ontving voor werk dat hij niet uitvoerde en hij onrechtmatig sociale rechten opbouwde. Dit roept de vraag op waarom de focus ligt op de werknemer die zich in een kwetsbare positie bevindt, terwijl de persoon die zijn identiteit heeft verstrekt, en minstens even schuldig is aan het misdrijf, buiten beeld blijft. Daarnaast is, door het uitblijven van een sanctionering, de kans groot dat er ondertussen een nieuw slachtoffer aan de slag is met zijn identiteit.
In het recentere dossier werd de identiteitsverlener wel beboet. Maar een boete van dat bedrag zal weinig ontradend werken, gezien het profijt van de uitbuiting groter is. Wat wél impact maakt, is het feit dat de uitlener een schadevergoeding van meer dan 50.000 euro moet betalen aan de werknemer. En zo krijgt de werknemer ook waar hij recht op heeft voor het geleverde werk.
Conclusie
In België werken duizenden mensen zonder wettig verblijf. Zij bevinden zich vaak in zeer kwetsbare omstandigheden: velen zijn dakloos, hebben geen netwerk en beperkte toegang tot steun. Zij komen vaak in een systeem van uitbuiting terecht omdat ze proberen te voorzien in hun basisbehoeften.
Het gebruik van valse documenten is strafbaar en wij blijven de doelgroep dan ook ontraden om onder een valse identiteit te werken, maar we vinden het problematisch wanneer werknemers die onder een andere identiteit werken automatisch als daders worden gezien. De werknemer heeft immers effectief het werk verricht en het loon waarop die wettelijk recht heeft niet ontvangen. En dus blijft die werknemer in essentie een slachtoffer.
Daartegenover staat de uitlener die geen seconde arbeid uitvoert, maar wel een deel van het loon afroomt en bijkomend sociale rechten opbouwt, terwijl hij nooit zelf heeft bijgedragen of gewerkt voor de toegang tot die sociale rechten. Om die reden mogen degenen die een valse identiteit verstrekken niet ongestraft blijven.
Naast een boete moet het loon dat ze afromen verbeurd verklaard worden ten gunste van de werknemer en moeten de sociale zekerheidsrechten gelinkt aan deze tewerkstelling verhuizen van de uitlener naar de werknemer. We zijn dan ook blij dat het vonnis van de Rechtbank van eerste aanleg in Gent erkent dat de werknemer een slachtoffer is de nodige maatregelen neemt om de uitlener correct te bestraffen. We roepen het College van procureurs-generaal op om in de gepaste omzendbrief deze manier van werken aan te raden.
